İş ve Çalışma Hürriyetini İhlal Suçu (TCK m. 117)

Çalışma özgürlüğünün temel haklardan birisi olarak kabul edilmesine ve insan haklarına ilişkin temel uluslararası metinlerde ve Anayasa’da (AY) kendisine yer bulmasına rağmen Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) yeterince korunmadığına yönelik eleştiriler nedeniyle, çalışma özgürlüğünün düzenlendiği TCK’nın 117’nci maddesi inceleme konusu olarak seçilmiştir.

TCK’nın 117’nci maddesine bakıldığında “İş ve Çalışma Hürriyetinin İhlali” başlığını taşımakta olduğu, maddenin birinci fıkrasında genel olarak “iş ve çalışma hürriyetinin ihlali” , ikinci fıkrasında“ücretsiz veya çok düşük ücretle çalıştırma veya insan onuruyla bağdaşmayan çalışma ve konaklama koşullarına tabi kılma”, üçüncü fıkrasında“kişileri ikinci fıkrada belirtilen durumlara düşürmek için tedarik, sevk veya nakletme” ve son fıkrasında ise “ücretleri azaltıp çoğaltmaya, anlaşma içeriğini değiştirmeye zorlama ve işin durmasına, sona ermesine neden olma” eylemlerinin suç olarak düzenlendiği görülmüştür.

Makale kaleme alınırken TCK’nın 117’nci maddesinde düzenlenen her bir fıkranın esasında ayrı ayrı suçlar olduğu değerlendirilmiş ise de, anılan fıkralarda çok fazla ortak unsurun da bulunması nedeniyle, tekrara yer vermemek için ayrı ayrı başlıklar altında değil, ortak başlıklar altında karşılaştırmalı açıklama yapılarak değerlendirme yapılmıştır. Değerlendirmeler sırasında yeni metnin nasıl olması gerektiğine dair görüşler de açıklanmıştır. Bu kapsamda inceleme konusu maddenin yeniden kaleme alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Açıklamalar sırasında örnek Yargıtay kararları da belirtilerek TCK’nın 117’nci maddesinde çalışmama hürriyetinin düzenlenmediğine yönelik görüşler eleştirilmiş ve TCK’nın 117’nci maddesinin bu hususu da kapsadığı belirtilmiştir.

Makale kaleme alınırken 765 s. eski TCK (ETCK) ile de karşılaştırma yapılmıştır. Bu karşılaştırma sırasında TCK’nın 117’nci maddesinde düzenlenen 4 suçtan yalnızca ikisinin ETCK ile paralel olduğu, TCK’nın 117/1’nci maddesinde ETCK’nın 201/1’nci maddesinin karşılığı olan “iş ve çalışma özgürlüğünü engelleme veya ortadan kaldırma" suçuna; TCK’nın 117/4’nci maddesinde ise, ETCK’nın 201/2’nci maddesindeki suçun karşılığı olan (fakat kapsamı genişletilmiş olan) "iş bırakmaya zorlama” suçuna yer verildiği açıklanmıştır. Bu noktada TCK’nın 117/2’nci maddesinde yer alan, zor durumda bulunanların işgücünün sömürülmesini düzenleyen hükmüyle, bu suça yönelik hazırlık hareketlerini bağımsız bir suç olarak öngören 117/3’nci madde hükümlerinin hukuk sistemimize yeni kazandırılan suçlar olduğu da vurgulanmıştır. ETCK’nın 201/3’nci maddesinde düzenlenen “işyeri işgali' suçuna yeni TCK’da açıkça yer verilmemesi ise, anılan eylemlerin zaten TCK’nın 117’nci maddesi kapsamında kalıyor olması nedeniyle, bu durumun bir eksiklik teşkil etmediği belirtilmiştir.

Konunun değerlendirilmesi sırasında mahkeme kararlarına ve teorideki görüşlere de yer verilmiş; ayrıca kişisel görüşler de ortaya konulmuştur.